Przekazane tu informacje nie mają na celu udzielania porad medycznych. Zawarta tu wiedza jest w miarę poprawna, lecz może być niewyjaśniona do końca. Autor nie ponosi odpowiedzialności za ewentualne skutki nieprawidłowego wykorzystania przedstawionych tu informacji.

ziola Lecznicze i kulinarne właściwości ziół.
Lecznicze i kulinarne właściwości ziół są znane ludzkości od bardzo dawna. Dobroczynne właściwości wykorzystywane były przez pierwsze cywilizacje. Współczesna cywilizacja zaczęła produkować leki chemiczne, które przy okazji leczenia niosą skutki uboczne. Jednak zioła i przyprawy naturalne nie zostały wyparte przez przemysł chemiczny, ale często są stosowane jako uzupełnienie lub wręcz czasami zastępują je. Zioła mają najlepszą moc leczniczą przez okres 1 roku, dlatego najlepiej używać ziół świeżych.
Zioła do celów leczniczych zbieramy tylko w miejscach ekologicznie czystych, oddalonych od wszelkich źródeł mających wpływ na zanieczyszczenie środowiska naturalnego (przemysł, wysypiska, drogi, itp.). Zdrowe i rozwinięte gałązki roślin zbieramy podczas suchej pogody w godzinach południowych. Korę zbieramy wiosną w czasie kwitnienia. Korzenie i kłącza najlepiej kopać w dzień deszczowy. W dzień deszczowy nie można zbierać nasion.
Zioła suszymy w zacienionym i przewiewnym miejscu. Można też w ostateczności suszyć je w piekarniku lub suszarkach elektrycznych. Zioła przechowujmy najlepiej w papierowych torbach lub szklanych pojemnikach. Większość ziół możemy wyhodować u siebie w domu.
Na bazie ziół przygotowuje się leki, parzy się herbatę. Zioła mają bardzo szerokie zastosowanie przy poprawianiu smaku potraw. Latem lepiej do potraw dodawać świeżych ziół, które szybko i starannie płuczemy pod bieżącą wodą.
Ponadto zioła są często ratunkiem po zbyt obfitych tłustych posiłkach.
Zioła zawierają substancje niespotykane w innych roślinach. Są to głównie olejki eteryczne, enzymy, witaminy, minerały, garbniki.
Wybierz interesujące Cię zioło, a dowiesz się o jego właściwościach oraz do jakich dań najlepiej je dodawać.

Czym zastąpić zioła?

bukiet ziół

Bylica drzewka bożego z powodzeniem zastąpi trawę cytrynową.
Młode pędy chmielu zwyczajnego smakują podobnie jak szparagi.
Roszponkę uprawową zastąpimy dziką roszponką.
Tymianek z powodzeniem zastąpi macierzanka piaskowa.

Bezpieczne zasady stosowania ziół

medycyna naturalna

1. Pamiętaj, że obiegowa opinia "Zioła są zawsze bezpieczne" jest fałszywa. Zioła to też leki!
2. Poinformuj lekarza jakie leki ziołowe przyjmujesz lub masz zamiar stosować. Jednoczesne stosowanie niektórych ziół z pewnymi lekami syntetycznymi może być bardzo niebezpieczne dla zdrowia.
3. Przed użyciem zapoznaj się z ulotką lub treścią widniejącą na opakowaniu. Źle dobrana mieszanka może zaszkodzić. Szczególną ostrożność należy zachować w przypadku dzieci, kobiet w ciąży i karmiących piersią.
4. Zawsze przestrzegaj sposobu dawkowania.
5. Nie należy stosować ziół przeterminowanych. Zioła i preparaty ziołowe przechowuj w temperaturze pokojowej, w miejscach suchych i zaciemnionych oraz w szczelnych opakowaniach.
6. Nie kupuj ziół z nieznanych źródeł, tylko w aptekach i sklepach zielarskich.
7. Jeżeli nie jesteś profesjonalnym zbieraczem, w żadnym wypadku nie zbieraj ich sam. Niektóre gatunki ziół są bardzo podobne do siebie i omyłkowo możesz zebrać inny gatunek o trujących właściwościach lub innym zastosowaniu i działaniu.
8. Jeżeli chcesz zbierać samemu zioła, to tylko te, które bardzo dobrze znasz lub sam je hodujesz.

Wywar i napar z ziół

napar

Jak zrobić napar?
Do szklanki wsypujemy łyżkę suszonych ziół i zalewamy je wrzątkiem. Po 10-15 minutach przecedzamy przez gęste sito. Jeżeli napar przyrządzamy ze świeżych ziół, to należy ich użyć 3 razy więcej niż suszonych.
Jak zrobić wywar (odwar)?
Do naczynia /rondel, garnek/ wsypujemy łyżkę suszonych ziół i wlewamy 1,5 szklanki wody. Doprowadzamy do wrzenia i zmniejszamy ogień gotując ok. 30 minut. Świeżych ziół na wywar używamy dwa razy więcej niż suszonych.

Aloes vera aloes vera
Na świecie występuje ok. 400 gatunków aloesu. Przeważnie korzystamy z aloesu pospolitego (aloe vera) - ten, który rośnie w naszych doniczkach. Oprócz Aloe vera wszystkie gatunki aloesów są chronione przepisami CITES. Aloes rozmnaża się wegetatywnie i przez nasiona. Alona - zagęszczony sok z aloesu.
Dla zdrowia - gorzki sok aloesu jest wykorzystywany we współczesnej medycynie. Sok stosowany bezpośrednio na rany skóry bardzo przyspiesza proces gojenia oraz poprawia elastyczność blizn. Jednak dla małych dzieci niewskazane jest stosowanie okładów z aloesu z części miąższu lub rośliny, gdyż może dojść do poparzenia lub owrzodzenia skóry w miejscu przyłożenia rośliny. U dzieci ze względu na dobrą chłonność skóry może dojść do zaburzenia działania przewodu pokarmowego objawiającego się nudnościami, wymiotami i biegunką. Również sok z aloesu uzbrojonego, Aloe perryi i innych gatunków pokrewnych jest pomocniczy w różnych dolegliwościach. Świeże liście służą do otrzymywania wodnych wyciągów. Aloes ma silne działanie przeczyszczające, nieznaczne właściwości bakteriobójcze, wzmaga czynności żółciotwórcze. Aloes skutecznie walczy z grzybami i wirusami. Łagodzi świąd skóry i głęboko ją nawilża. W aloesie znajdują się enzymy i pierwiastki potrzebne do wzmocnienia odporności, np. bardzo rzadki german. Roślina ta zawiera również inne cenne składniki: aluminium, bor, wapń, żelazo, magnez, witaminy: A, B, C, E, kwas foliowy.
Aloes przydatny do kuracji musi mieć co najmniej 3 lata. Wykorzystujemy dolne liście - dojrzałe i największe. Odcinamy je, przecinamy wzdłuż na dwie części i czekamy, aż puszczą sok, który ma silne, przeczyszczające działanie. Następnie łyżeczką, wyskrobujemy z niego półprzejrzysty miąższ. To on właśnie ma najwięcej leczniczych właściwości. Służy do przyrządzania napojów, okładów i płukanek. Pomaga na oparzenia. Bardzo soczyste liście aloesu posiadają cenne dla zdrowia substancje. Sok z aloesu leczy alergię, obniża poziom cukru, poprawia odporność. Służy do produkcji maści, kremów i żeli, które są pomocne w schorzeniach skórnych, np. owrzodzeniach, oparzeniach, ranach.
Okłady - przykładamy na skaleczenia, odmrożenia, niewielkie oparzenia, miejsca użądlenia owadów. Podobno pomagaja przy reumatyzmie. Jeżeli leczona powierzchnia skóry jest mała, wystarczy przeciąć liść i przyłożyć miąższ do chorego miejsca. Przy większych urazach zastosować okład - przyłożyć galaretowatą masę i umocnić ją bandażem. Aloes jest szybko wchłaniany przez skórę, dlatego okład trzeba zmieniać co godzinę.
Płukanka do włosów - pobudza porost włosów, wzmacnia, dodaje połysku. Jeden lub dwa liście aloesu miksujemy, dodając do papki nieco wody. Otrzymany zielony płyn przepuszczamy przez sitko i tym roztworem płuczemy włosy po umyciu.
Maseczka regenerująca - silnie nawilża, wygładza zmarszczki, likwiduje rozszerzone naczynka krwionośne. Miąższ z dużego liścia kładziemy na twarz i zmywamy po ok. 20 minutach.
Syrop aloesowy - na wrzody żołądka, dwunastnicy, nerwobóle, reumatyzm i jako środek wzmacniający organizm. Aloes powinien mieć co najmniej 5 lat. Przed ścięciem liści nie podlewamy go przez 10 dni. Potem oczyszczone wilgotną watą liście ścinamy, zawijamy w papier i kładziemy w chłodnym miejscu na 5 dni. Przepuszczamy je przez sokowirówkę, wlewamy sok do słoika i dokładamy taką samą ilość miodu. Zalewamy czerwonym wytrawnym winem (w ilości równej sokowi z miodem), mieszamy drewnianą łyżką, przykrywamy (ale nie hermetycznie) i zostawiamy w ciemnym miejscu na 12 dni. Rozlewamy do butelek i lekko je zatykamy. Pijemy najpierw 3 razy dziennie po łyżeczce przed posiłkiem, później zwiększamy dawkę do łyżki stołowej.
Napój wzmacniający - podnosi odporność, usprawnia pracę przewodu pokarmowego. Wspomaga oczyszczanie organizmu, zmniejsza poziom cukru i cholesterolu we krwi, łagodzi infekcje układu moczowego. Miąższ mieszamy ze szklanką letniej wody i dodajemy pół łyżeczki miodu. Pijemy codziennie przez tydzień.
Mocniejszy napój - 50 dag liści aloesu, 1/2 l wytrawnego czerwonego wina , 3 łyżki miodu, 4 łyżki spirytusu. Liście myjemy, osuszymy i w papierowej torebce wkładamy na tydzień do lodówki. Następnie siekamy je, dodajemy pozostałe składniki, szczelnie zamykamy i stawiamy w ciemnym miejscu. Po 4 - 5 dniach przecedź przez płótno, wlej do butelki i przechowuj w lodówce. W pierwszym tygodniu kuracji pij 3 razy dziennie po łyżeczce na godzinę przed posiłkiem. Potem przez 4 tygodnie po łyżce stołowej, a w kolejnych 4 tygodniach znowu po łyżeczce.
Napar przeczyszczający - pomaga przy długich i męczących zaparciach. Mieszamy łyżkę kwiatu czarnego bzu, łyżeczkę kozieradki i łyżeczkę kopru włoskiego. Dodajemy posiekany liść aloesu, zalewamy 2 szklankami wrzątku, studzimy i pijemy przez 2 dni po szklance. W soku tej rośliny znajdują się między innymi: aminokwasy (w tym i te, których ludzki organizm nie jest w stanie wyprodukować samodzielnie), witaminy, związki mineralne (między innymi: wapnia, potasu i fosforu), substancje o działaniu przeciwzapalnym i przeciwbakteryjnym oraz substancje o działaniu przeciwbólowym.
Możliwe skutki uboczne:
Długotrwałe stosowanie lub przedawkowanie zagęszczonego soku z aloesu może doprowadzić do wystąpienia atonii jelita grubego oraz biegunki z nadmierną utratą wody i elektrolitów, głównie potasu.

Anyż
anyż Anyż to roślina jednoroczna, która w Polsce jest rzadko stosowana i jego uprawy są małe. Te aromatyczne (wyraźny aromat) rośliny leczą i dodają smaku potrawom. Lecznicze właściwości posiada olejek aromatyczny oraz nasiona. Zbiera się jego owoce. Rzymianie w czasach starożytnych żuli anyż dla świeżego oddechu.
Inne nazwy to: anyżek, ongiś, hanyż, biedrzaniec. Łacińska nazwa pimpinella anisum.
Dla zdrowia - zapobiega wzdęciom, pobudza trawienie, działa rozkurczowo i wykrztuśnie oraz dezynfekująco. Okłady łagodzą młodzieńczy trądzik. Anyżem nasączone są tabletki przeciwko chorobom układu oddechowego oraz cukierki łagodzące podrażnienia gardła. Zwalcza przede wszystkim zapalenia oskrzeli, astmę, bardzo ciężki, suchy kaszel, wykazuje zalety moczopędne. Pomaga przy odzyskania świeżego oddechu.
Zewnętrznie działa odkażająco na skórę, toksycznie na pasożyty, odstraszająco na owady.
Zastosowanie w kuchni - zmielone owoce używane są jako przyprawa do ciast i pierników. Również dodawane są do zup mlecznych, słodkich potraw z ryżu, budyniów, tortów oraz do sałatek i kompotów. Buraczki i czerwona kapusta z anyżem to specjalny specyficzny smak. Sprawdza się również w nalewkach (anyżówka) i przy aromatyzacji różnego mięsa.
Możliwe skutki uboczne - w zbyt dużych dawkach olejek anyżowy działa oszałamiająco oraz może uszkodzić nerki.
Arcydzięgiel
arcydzięgiel Dzięgiel litwor, arcydzięgiel litwor - roślina z rodziny selerowatych. Nazwy ludowe: angelika, dzięgiel lekarski, dzięgiel wielki, anielskie ziele, archangielski korzeń, anielski korzeń.
W Polsce występują dwa podgatunki. Dzięgiel litwor typowy, który występuje w stanie dzikim w górzysto-wilgotnych terenach Europy i Azji (w Polsce rośnie w Sudetach i Karpatach). Podgatunek nadbrzeżny występuje w pasie wybrzeża i dolinach rzek (sporadycznie praktycznie można go spotkać w całym naszym kraju). Roślina dwuletnia, która do celów leczniczych jest uprawiana przez zasiew do gruntu w miesiącu sierpień , ponieważ w stanie dzikim jest pod ochroną.
Kwitnie od końca maja do lipca. Korzeń ma zapach podobny do zielonej części rośliny, a smak początkowo lekko słodki, później palący i korzenno gorzki.
Do celów leczniczych używany jest korzeń rośliny. Zbieramy je jesienią w drugim lub trzecim roku uprawy. Korzenie delikatnie wyciągamy z ziemi, oczyszczamy z ziemi, myjemy i przecinamy wzdłuż. Temperatura pomieszczenia, w którym odbywa się suszenie powinna wynosić około 35-40°C.
Pobudza trawienie, działa rozkurczowo, wiatropędnie, antyseptycznie, uspokajająco. Zwiększa wydzielanie soków trawiennych, śliny a także moczu i potu. Olejek eteryczny działa rozgrzewająco i nieznacznie przeciwbólowo. Olejek jest wykorzystywany do nacierania przy nerwobólach i bólach reumatycznych. Ma zastosowanie w bólach głowy, przy flegmie płuc, grypie, przeziębieniu ( przynosi ulgę przy kaszlu), w przewlekłych nieżytach przewodu oddechowego.
Wewnętrznie: na problemy trawienne (biegunki, wzdęcia, zaparcia, kolki, brak apetytu), zaburzenia pracy jelit, choroby wątroby i pęcherzyka żółciowego. Pobudza wytwarzanie soku żołądkowego, enzymów trawiennych, rozkurcza mięśnie gładkie jelit, dróg żółciowych i moczowych.
Stosowana jako odtrutka po przedawkowaniu alkoholu.
Zewnętrznie: bóle korzonkowe, stawowe, mięśniowe, bóle reumatyczne, nerwobóle, stłuczenia. Łagodzi stany zapalne skóry, (świerzb, świąd skóry).
Zaburzenia nerwowe: pomocny w stanach nadmiernego pobudzenia, wyczerpania nerwowego, nerwicach, bezsenności. Składnik kropli uspokajających.
Dawkowanie: doustnie na dobę 4,5 g surowca lub 1,5-3 g wyciągu płynnego lub 1,5 g nalewki. Zewnętrznie 10-20 kropli olejku.
Możliwe skutki uboczne: nadwrażliwości, nudności, brak apetytu, ból głowy, świąd, czasami zaburzenia snu.
Zaleca się ostrożne stosowanie jeśli występuje nadwrażliwość na promienie nadfioletowe, w stanach zapalnych kłębuszków nerkowych i wyrostka robaczkowego, podczas ciąży.
Jako roślina jadalna wykorzystywana jest w cukiernictwie do ozdabiania ciast i tortów (usmażone w cukrze ogonki i liście)oraz przy produkcji likierów. Z młodych łodyg i grubszych ogonków liściowych można sporządzać konfitury. Kandyzowany korzeń arcydzięgla litworu, łodygi i ogonki liściowe noszą nazwę anżelika.
Ze względu na ładny pokrój przypominający palmę, mocną strukturę i przyjemny zapach uprawiana jest też jako roślina ozdobna.
Jak zrobić napar?
Napar - łyżkę suszonych ziół zalewamy szklanką wody i od momentu wrzenia gotujemy przez 2-3 minuty. Odstawiamy na 10 minut, przecedzamy i pijemy 2 razy dziennie po posiłkach. Jeżeli napar robimy ze świeżych ziół to ich ilość zwiększamy 3 razy.
Arnika górska
arnika górska Arnika górska występuje przede wszystkim w górach. W Polsce można znaleźć ją zarówno w Tatrach, Karkonoszach jak i w Bieszczadach. Posiada kwiaty o wyraźnej żółtej barwie i jest nie do pomylenia z innymi ziołami. Niestety jest pod ochroną i nie wolno jej zbierać. Zakaz zrywania nie jest związany wyłącznie z koniecznością ochrony arniki górskiej, ale również ze względów bezpieczeństwa ludzi ponieważ zdarzały się sytuacje zatruć po ich nadmiernym lub zbyt częstym stosowaniu. W celu wykorzystania jej właściwości leczniczych możemy ją pozyskać z uprawy.
Dla zdrowia. Wewnętrznie: arnika stosowana doustnie korzystnie wpływa na układ krążenia przy zaburzeniach krążenia krwi. Pomocna przy objawach serca starczego, przy żylakach odbytu, zespole pozakrzepowym oraz przy klimakterium.
Zewnętrznie: łagodzi bóle oraz rozluźnia mięśnie w przypadku stłuczeń, nadciągnięć, bóli mięśni i stawów. Skuteczna przy leczeniu siniaków i ukąszeń owodów.
Możliwe skutki uboczne - podrażnienie skóry, podwyższona temperatura ciała. Zbyt duże dawki doustne mogą powodować ból głowy, brzucha, wymioty, biegunka, osłabienie pracy serca i oddechu, zwężenie źrenic.
Arnika górska stosowana wewnętrznie może być toksyczna nawet przy niewielkich dawkach. Zioło to stosuje się głównie zewnętrznie lub wewnętrznie w lekach homeopatycznych. Nie należy przyjmować doustnie razem ze strofantyną i glikozydami naparstnicy.

Cynamon
cymanom wonny Cassia cynamon cejloński Cynamon jest popularną przyprawą, którą uzyskuje się z wysuszonej kory cynamonowca. Używany jest w postaci utartego proszku lub w niewielkich kawałkach zwiniętych w rulonik. Jest koloru brązowo-rdzawego-zielonkawo-żółtego i ma słodko-korzenny, lekko piekący smak oraz silny aromat.
W postaci proszku dodajemy go do wypieków z owocami (szarlotka), słodkich potraw z ryżu, pieczonych jabłek, wina grzanego oraz nie zmielonego do kompotów.
Cynamon dobrze wpływa na trawienie i oddychanie oraz działa anyseptycznie i grzybobójczo. Krótko mówiąc, ma dużo właściwości leczniczych (stany zapalne stawów i dróg oddechowych - grypa, różne problemy skórne nadciśnienie, bezsenność itd.) W małych ilościach można go stosować do gulaszu, gotowanych ryb itd. Nie należy go spożywać w dużych ilościach, bowiem zawiera kumarynę, mającą toksyczne działanie na nerki i wątrobę.
Cynamon cejloński o łagodnym i słodkim smaku jest bardziej cenionym i bezpieczniejszym w spożywaniu niż wonny o smaku ostrym, drażniącym oraz piekącym cynamon kasja "Cassia".
Jak rozpoznać co kupiliśmy?
Na opakowaniu powinna być informacja, że jest to cynamon cejloński. Jeżeli nie ma takiej informacji, to prawdopodobnie jest to tania Cassia. Cynamon prawdziwy cejloński ma laski złożone z cienkich listeczków, a Cassia ma grube zwinięte pojedyncze ścianki.

Czosnek
czosnek Czosnek jest warzywem przyprawą mającym szczególnie właściwości lecznicze.
Uprawa w ogrodzie i na parapecie. Czosnek do gleby ogrodowej możemy sadzić dwa razy w roku: jesienią, na przełomie października i listopada lub wiosną. W zależności od terminu siewu uzyskane zbiory będą różnić się od siebie.
Uprawę czosnku proponuję rozpocząć od ząbków lub cebulek powietrznych, wytwarzanych przez odmiany ozime. Czosnek do zasiewu powinien pochodzić z pewnego źródła, bowiem ten z nieznanego pochodzenia może być zarażony groźnymi chorobami i pasożytami, np. niszczyk zjadliwy. Znane i polecane odmiany czosnku to: Jarus (odmiana jara, o małych białokremowych główkach), Arkus (odmiana ozima, polecany do długiego przechowywania), Harnaś (wytwarza dużo ząbków, ma bardzo intensywny smak), Mega (odmiana ozima, o dobrej zawartości składników odżywczych), Orlik (odmiana ozima, odporna na brak wody i wysokie temperatury), Ornak (odmiana ozima, wytwarza duże białe główki osłonięte łuską z fioletowawymi żyłkami, ma delikatnie ostry smak).
Uprawa w gruncie - czosnek lubi glebę żyzną, przewiewną i próchniczną, o pH wynoszącym ok. 6,8. Dobrze zimuje w ziemi bez konieczności przykrywania. Po ukazaniu się pędów kwiatowych ścinamy je, wtedy główki odmian ozimych urosną większe. W okresie zawiązywania cebul należy podlewać rośliny, jeżeli brak jest opadów. Na ok. miesiąc przed wysadzeniem do gruntu spulchniamy ziemię. Główkę czosnku dzielimy na ząbki, tak aby każda z nich zachowała fragment "piętki". Tak przygotowane ząbki sadzimy w ziemię na głębokość kilku centymetrów, piętką do dołu, w odstępach ok. 10 cm i w rządkach o szerokości 10 cm.
Uprawa na parapecie - czosnek możemy uprawiać w głębokich doniczkach lub pojemnikach na balkonie.
Termin zbioru czosnku - jest niezwykle ważny, gdyż decyduje o jego jakości i zdolności do przechowywania. Czosnek jesienny można zbierać najczęściej w lipcu, a sadzony na wiosnę w sierpniu. Zasychające liście czosnku wytwarzającego kwiatostany, informują nas o jego gotowości do zbioru. Czosnek niewytwarzający kwiatostanów możemy zbierać, gdy około 50 % z nich ma załamany szczypior. Zbyt późny termin zbioru może pogorszyć jakość warzywa i skrócić jego termin przydatności do przechowywania.
Właściwości lecznicze - wystarczy zjadać tylko jeden, góra dwa ząbki czosnku dziennie przez 3 tygodnie i robimy przerwę tygodniową.
Regularne spożywanie czosnku na czczo znacząco obniża poziom ciśnienia tętniczego, zapobiega problemom krążenia. Skutecznie zwalcza również problemy żołądkowe, w tym biegunkę. Czosnek pomaga z niektórymi problemami nerwowymi, jednak tylko wtedy, gdy spożywamy go na pusty żołądek. Allicyna jest głównym składnikiem zdrowotnym czosnku. Posiada działanie bakteriobójcze, grzybobójcze i przeciwmiażdżycowe. Zapobiega cukrzycy, depresji, być może i chorobom nowotworowym. Dzięki lotnym związkom siarkowym i olejkom eterycznym czosnek skutecznie zapobiega infekcjom wirusowym układu oddechowego. Sposobem na złagodzenie objawów przeziębienia i grypy jest ciepłe mleko ze zmiażdżonym ząbkiem czosnku, ułatwiając odkrztuszanie, działając rozgrzewająco oraz obniżając troszkę gorączkę. Działa wzmacniająco i zwiększa odporność. Czosnek tak jak aspiryna zmniejsza lepkość krwi. Regularne jedzenie poprawia elastyczność ścian naczyń krwionośnych, co usprawnia przepływ krwi. Najzdrowszy jest w postaci surowej, po rozgnieceniu go 10 minut przed zjedzeniem.